De armen verkozen

De verhouding tussen rijk en arm is een brandend actueel onderwerp. Al in de Bijbel is het een doorlopend thema. Pieter Dirk Dekker heeft zich eraan gewaagd in een boek met een persoonlijke tint, waar veel van onze lezers zich in zullen herkennen. We leven in het rijke deel van de wereld, en in de gereformeerde traditie, waar hij en wij toe behoren, zijn de meeste mensen niet arm. God kiest in zijn Woord doorlopend partij voor de armen. Wat betekent dat dan voor ons?

Telkens brengt de auteur vier gezichtspunten met elkaar in verband: de bijbeltekst, de theologische traditie, de actualiteit en het persoonlijk geloofsleven. Dat geeft het boek een (met een duur woord) caleidoscopisch karakter, het wordt een spannende rit en het vraagt inspanning om de draad niet kwijt te raken. Dat is geen bezwaar, want de schrijfstijl is vlot en eigentijds. Een brede belangstelling wordt wel verwacht.

Dekker gaat, zoals we mogen verwachten, in op de bevrijdingstheologie, die het thema in een recent verleden heeft gepusht, maar die discussie domineert niet. De ondertitel zegt waar hij naar toe wil: ‘Een nieuwe kijk op de uitverkiezing’. Daarmee beweegt hij zich in een brandend veld in de reformatorische traditie.
Weldadig is bij Dekker de uitvoerige en eerbiedige aandacht voor de bijbeltekst, elk hoofdstuk weer. Hij zet sterk in bij Psalm 37. Verder bespreekt hij bijvoorbeeld de tekst uit Leviticus over niemand voortrekken in de rechtspraak, de rijke niet maar ook de arme niet. Dat is een uitdaging, en aan het eind van het beweeglijke betoog vraagt de lezer zich wel af of die tekst helemaal overeind gebleven is.

Ter harte nemen

Boeken uit andere theologische contexten hebben gesproken over Gods ‘voorkeursoptie voor de armen’ en over God als ‘partijganger der armen’, maar ook Dekkers betoog steunt op sterke bijbelse uitspraken. God heeft wat in de ogen van de wereld onbeduidend en veracht is, wat niets is, uitgekozen (1Kor.1: 28). Heeft God niet juist hen die naar wereldse maatstaven arm zijn, u8tgekozen? (Jak. 2: 5). Heel de brief van Jakobus ademt deze geest. Ook de evangeliën richten de lichtbundel op de armen, vooral Lucas, al vanaf de lofzang van Maria. In het begin al heeft God Israël uitgekozen als het kleinste volk van allemaal (Deut. 7: 7 en 8).

Het avontuurlijke betoog loopt uit op praktische conclusies die we alleen maar ter harte kunnen nemen. Keer om, geef, en kijk naar Jezus, om het met de hoofdstuktitels te zeggen. De bevrijdingstheoloog Gutiérrez komt uiteindelijk, op het diepste niveau, erop uit dat we allemaal zondaars zijn. En de auteur erkent tenslotte, zij het ‘met grote aarzeling’, dat ook de armen God nodig hebben, terwijl de meesten toch niet om Hem geven. Goede werken komen alleen voort uit de verlossing – die orde blijft staan.
Dekker gaat op sympathieke manier in op mogelijke tegenwerpingen vanuit de traditionele christelijke leer. Zoals: het draait toch niet om rijkdom en armoede maar om zonde en genade? De rijke christenen mogen best worstelen met hun ‘overvloed en onbehagen’.

Voordat

Het betoog als geheel, zoals samengevat in de ondertitel, is intussen wel te vermetel. Dekker gaat vol goede moed en met respect in op de traditionele leer van de uitverkiezing. Maar hoezeer ‘het moderne bijbelonderzoek’, dat hij als gezaghebbende instantie aanvoert, ook helpt bij de finetuning, het overtuigt niet om de leer vanaf Augustinus, Calvijn en de Dordtse Leerregels bij te buigen.
God koos Israël volgens Deuteronomium niet uit omdat het zo’n nietig volk was, maar omdat Hij het liefhad en trouw was aan zijn belofte aan de vaderen. In 1Korintiërs 1 en in Jakobus is Gods uitverkiezing van de armen niet een leerstuk, maar een conclusie achteraf uit de gegeven werkelijkheid van de gemeente die tot geloof in Christus gekomen is.
Het komt er inderdaad op aan, op Jezus te zien: ‘In Christus’ heeft God ons uitgekozen (Ef. 1: 4). Maar dan ook wel ‘voordat de wereld gegrondvest werd’. Dus voordat iemand rijk of arm was. Een beetje plagerig gesteld: zoals de remonstranten uitverkiezing leerden op grond van vooruitgezien geloof, zijn zo de armen uitgekozen op grond van vooruitgeziene armoede? En hoe zit het met armen die rijk worden, en omgekeerd? Laatste vraag: is de uitverkiezing ook tot de eeuwige zaligheid? Zo ja, dan is er ook voor rijke christenen troost.
Dat neemt de uitdaging niet weg om onszelf te beproeven op dit dringende onderwerp. Daar is dit boek een goede hulp bij.

Pieter Dirk Dekker, De hemel te rijk. Een nieuwe kijk op uitverkiezing. Utrecht, KokBoekencentrum, 2024. 221 pag. € 17,99 – 18,99