Nog niet jarig
'... Die mannen van bloed en bedrog -
zij zullen hun leven niet half voltooien,
maar ik, ik vertrouw op U.' (Psalm 55:24b)
Verjaardagen kunnen beladen zijn. Als je ouder wordt dan je vader of moeder is geworden. Of, ik weet nog goed dat ik 33 jaar werd. Het voelde bijzonder. Zo oud was Jezus dus toen hij stierf. Niet ouder...
Het wel of niet volmaken van je levensjaren: daar denken we vandaag niet zo over als straf of verdienste. Wie jong sterft heeft het niet 'verdiend'. Wie oud wordt heeft het evenmin 'verdiend'. Wat heeft dit vers erover te zeggen?
Man van bloed
Aan wie zou David hebben gedacht toen hij dit schreef? Psalm 55 is doordrenkt van verraad. Vers 13-15 tekenen iets van Davids gevoel. Daarbij moet ik denken aan twee personen in het leven van David. De eerst is Doëg de Edomiet. Hij was de spion aan het hof van Saul die David verklikte toen hij op de vlucht was. Hij zag hoe de priester Achimelech David hielp, hij liet het Saul weten. En Saul liet de priesters doden. Met temperamentvolle en onredelijke leiders is de wereld eigenlijk niets veranderd.
Doëg was het instrument, een man met bloed aan zijn handen. Ongekend lelijk, maar het is alsof vers 13 zegt: van een vijand verwacht je niet anders.
Man van verraad
Maar soms zit het kwaad dichter bij. Vers 14: 'Maar jij, die dacht en deed als ik, mijn hartsvriend, mijn vertrouwde!' Ik denk daarbij aan Achitofel. Jarenlang Davids raadsman, zijn vertrouweling. Maar toen Absalom in opstand kwam, koos Achitofel de kant van de rebelse zoon. Achitofel is een man van veraad. Hij verliet David op het moment dat hij hem het hardst nodig had. Dat steekt gemeen; dieper dan welk vijandelijk zwaard ook.
Joodse uitlegtraditie
Het is niet toevallig dat ik deze twee namen even laat oplichten. In de Talmoed, tractaat Sanhedrin, bespreekt de Joodse traditie een aantal personen die zeker géén deel hebben aan de wereld die komt. In grote lijnen zijn ze er terughoudend in om daar uitspraak over te doen. Als bijvoorbeeld van koning Manasse gezegd wordt dat hij geen plek in het komende rijk verdient, komt een andere rabbi met verzachtende argumenten. Van alle mensen die ooit geleefd hebben, worden er maar een handvol bij naam genoemd als zeker veroordeeld. Drie, vier mensen. Wie zijn wij om Gods oordeel te kennen?
Zoals dat gaat bij Joodse besprekingen belanden de discussies in details. En opvallend, deze traditie weet hoe oud Achitofel en Doëg zijn geworden, 33 en 34 jaar. Het bijbelse argument is Psalm 55:24. Want: 'mannen van bloed en bedrog zullen hun leven niet half voltooien.' Als je zeventig jaar als gemiddelde leeftijd neemt (de Bijbel zelf noemt die grens in Psalm 90) dan is de helft 35. En die haalden ze niet. De traditie leest dit niet als willekeurig noodlot. Ze leest het als een teken dat aan de buitenkant zichtbaar werd wat van binnenuit al waar was. Wie zo leeft, leeft zichzelf dood.
Man van smarten
Of het feitelijk waar is doet er voor mij niet toe. Maar ik denk wel meteen aan Jezus, die stierf met 33 jaar; de leeftijd die een rabbijnse traditie reserveert voor de grote verraders uit Davids binnenste kring. Paulus schrijft dat Jezus tot vloek is gemaakt (Gal. 3:13). Zo ondergaat hij alles wat er verkeerd en gebroken is, ook aan mij. Hij onderging wat de joodse traditie projecteert op de meest verdorven mensen. Het lot van de verrader. De man van smarten draagt het lot van mannen van bloed en bedrog. Hij hangt er, met hen op een grote hoop gegooid. De psalm die David schreef over zijn verraders, wordt aan het kruis vervuld door degene die verraden wérd.
Ook als verjaardagen beladen zijn, zo begrijp ik het slot van deze psalm:
'...maar ik, ik vertrouw op U.'