100 jaar De Haven Harlingen

Op 9 mei van dit jaar zal het precies honderd jaar geleden zijn dat ‘de Haven’ in gebruik is genomen, het monumentale kerkgebouw op de hoek van de Noorderkade en de Noordoostersingel in Harlingen. Daarom organiseert de kerkelijke gemeente die in het kerkgebouw samenkomt op zaterdag 9 mei een feestdag voor ieder die zich op de een of andere manier verbonden voelt met dit kerkgebouw. Overdag wordt er een reünie georganiseerd en ‘s avonds een sing-in voor de hele stad. Onderaan dit artikel staat de precieze gegevens.

Het kerkgebouw is gebouwd voor de Gereformeerde Kerk in Harlingen. Had die gemeente dan geen kerkgebouw? Wel twee. De gereformeerde kerken zijn ontstaan als afsplitsingen van de hervormde kerk. In 1834 vond de Afscheiding plaats en in 1886 de Doleantie. Maar gelukkig wist men niet alleen van scheuren, maar ook van helen. In 1892 verenigden beide bewegingen zich tot één kerkgemeenschap: de Gereformeerde Kerken in Nederland. Ze hebben nog wel een tijd naast elkaar bestaan, als Gereformeerd A en B. Zo ook in Harlingen. Gereformeerd A kwam samen in de Oosterkerk en Gereformeerd B in de Westerkerk. Het bijzondere aan de naam van die laatste kerk is wel dat er al vanaf 1553 een Westerkerk in Harlingen stond. Blijkbaar was het voor de gereformeerden alsof die hervormde kerk niet bestond. Hoe het ook zij, Ooster- en Westerkerk werden op 6 mei 1926 voor het laatst gebruikt, omdat men voortaan als één gemeente verderging die gebruik maakte van één en hetzelfde kerkgebouw: de nieuwgebouwde kerk aan de Noordoostersingel.

Uitbundig en strak

Men moet voortvarend te werk gegaan zijn, want in de gereformeerde krant De Standaard van 11 december 1924 staat dat de kerkenraad van de gereformeerde kerk te Harlingen voor de bouw van een nieuwe kerk “het bij den Noordoostersingel gelegen terrein van de heer S. van Hulst” heeft aangekocht. De kerk in aanbouw duikt één keer in de media op. In veel kranten, waaronder de Haagsche Courant van 26 februari 1926, valt te lezen dat een jongetje van drie in het water bij de in aanbouw zijnde kerk dreigde te vallen, maar door een “schrandere hond” in de broek gebeten en op de kant gesleept werd.

Maar daarna pakt de Nieuwe Harlingen Courant van 7 mei 2026 groots uit, door de hele voorpagina en nog een deel van pagina twee te vullen met een verhaal over de ingebruikname van het nieuwe kerkgebouw. De voorzitter van de Commissie van Beheer, dr. Ferwerda, bedankt ieder die heeft meegebouwd. We komen dan namen tegen die in ‘de Haven’ nog steeds bekend zijn: Nauta, een van de aannemers, Haitsma, die de betonfundering gelegd had, Huyser, die de plantsoenaanleg zou verzorgen. Maar vooral de architect wordt bedankt: Jos de Jonge. De kerk die hij ontworpen had, werd door velen geprezen “om de strengheid van haar lijn, de eenheid van haar delen en de harmonie in de variatie der aangebrachte kleuren”. Het is de vraag of de gemeente van nu zich nog herkent in die strengheid van lijn. Een iconische kerkgebouw is het zeker. De bouwstijl is Amsterdamse school, maar dan in een sobere vorm. Dat maakt het tot een gebouw dat zowel uitbundig als strak is.

Scheuring en eenwording

Overigens viel de gemeente die zich in 1926 verenigde nog geen twintig jaar later weer uit elkaar bij de vrijmaking. De vrijgemaakten vormden de meerderheid en hielden het kerkgebouw. De gereformeerden bouwden een nieuwe kerk aan de Midlumerlaan, inmiddels een cultureel centrum met de naam Milûk.

Maar gelukkig vindt er toch ook weer eenwording plaats. De christelijke gereformeerden waren in 1892 niet meegegaan met de vorming van één gereformeerde kerk. Zij hebben jaren een kerkje gehad aan de Zuiderhaven dat in de volksmond het Stuifmeelkerkje heette (zo fijn dus). Maar in 2008 zijn ze samengegaan met de vrijgemaakten. Inmiddels heet die verenigde kerk de Nederlandse Christelijke Gereformeerde Kerk ‘de Haven’.

Kerkbrand

Dat vrijgemaakten en christelijk-gereformeerden samen kerken in het kerkgebouw uit 1926 is echter niet vanzelfsprekend. Want vlak voor kerst 2004 ging de kerk in vlammen op bij een verwoestende kerkbrand. Ook het historische Van Dam-orgel, dat nog zeventiende-eeuws pijpwerk bevatte, ging verloren. In de tijd dat de gemeente dakloos was, vond zij onderdak in de ‘synodale’ Midlumerlaankerk. De behulpzaamheid van de andere kerken heeft er mee toe geleid dat ook de ‘vrijgemaakten’ zijn gaan participeren in de Werkgemeenschap van Kerken, samen met de protestantse gemeente, de rooms-katholieke parochie, de doopsgezinde gemeente en het leger des heils. Een gevolg van de brand was dus een grotere betrokkenheid van de kerk op de stad. Maar net zo goed van de stad op de kerk. Dat dit karakteristieke kerkgebouw een rokende ruïne was geworden, deed veel Harlingers pijn. Het hoorde gewoon bij hun ‘stadsje’. Maar het gebouw is prachtig herbouwd, van buiten als vanouds en van binnen als nieuw, en draagt sinds de herbouw de naam ‘de Haven’. En ook al is het orgel grotendeels nieuw, het is wel geplaatst in een historische kas.

Ontmoeting

Het is dan ook met grote dankbaarheid dat de Haven het honderdjarig bestaan van zijn kerkgebouw wil vieren. Er wordt een grote reünie georganiseerd waarvoor ieder die zich verbonden voelt met de Haven wordt uitgenodigd: oud-leden van binnen en buiten Harlingen, maar net zo goed kinderen van mensen die er vroeger lid waren, of mensen die er vroeger wel kwamen omdat ze met een vriend of vriendin meegingen. Kortom: ieder die kan zeggen dat ‘de Haven’ op de een of andere manier een rol in zijn of haar leven gespeeld heeft en er graag nog eens terugkomt. Verder is er een fototentoonstelling te bekijken, wordt er oud filmmateriaal getoond en is er elk uur een korte orgelbespeling. Maar het zal vooral een dag van ontmoeting zijn.

De kerk is open vanaf 10.30 uur. Om 11.00 uur wordt een kort openingswoord gesproken en daarna is ieder vrij om in en uit te lopen. Tussen 12.00 en 14.00 uur kun je bij de kerk gebruik maken van de lunch. Als je mee wilt eten, zou het fijn zijn als je je opgeeft en even laat weten met hoeveel mensen je komt. Ook voor de kinderen zullen er leuke dingen te doen en mee te maken zijn. Het middaggedeelte eindigt om 16.00 uur.

’s Avonds is er om 19.30 uur een sing-in voor de hele stad. Samen zingen, liederen van vroeger, liederen van nu, begeleid op het orgel, begeleid door een bandje van Harlinger muzikanten.

Graag tot dan! De Haven hoopt op een dag vol mooie ontmoetingen.

Nieuws uit de kerken